دريانورد (آغاز سده‌ٴ دوازدهم‌، مقدمه 2، 1042) جلوه‌گر مي‌شود؛ قوت روح علمي آن در آيينه‌ٴ شاهي (سيزدهم ـ 1) نمايان مي‌شود، كه يكي از اصيل‌ترين دايرةالمعارف‌هاي سده‌هاي ميانه‌ است‌. ولي زبان نروژي‌، كه اين كتاب بدان نوشته شده بود، در شرايط سده‌هاي ميانه تاب نياورد.
از سده‌ٴ سيزدهم به بعد ادبيات اسكانديناوي بيشتر در آثار ايسلندي و هم‌چنين به زبان‌هاي‌ دانماركي و سوئدي بود كه اينك ظهور مي‌كردند. روابط متقابل ميان اين سه زبان بغرنج‌تر از آن‌ است كه در اينجا بتوان باز گفت‌. مثلاً، آثار هنريك هارپسترانگ دانشمند برجسته‌ٴ دانماركي‌ (سيزدهم ـ 1)، در چند نسخه‌ٴ خطي به‌دست ما رسيده كه اغلبشان ايسلندي و بقيه سوئدي‌،1 نروژي و دانماركي است‌، صرف‌نظر از ترجمه‌هاي لاتيني آن‌. در اينجا نمي‌توان وارد بحث جالب‌ مربوط به استفاده‌ٴ هم‌زمان از چهار زبان اسكانديناويايي شد. كافي است اهميت فراوان اين‌ زبان‌ها، به‌ويژه ايسلندي را در كل ثابت كنيم‌. با بررسي آگاهي دستوري زبان ايسلندي براي ارزيابي رشد و بلوغ آن‌، به صورتي كه در مورد زبان‌هاي ديگر ايجاد شد، به رساله‌هايي درباب وزن شعر در به اصطلاح ((اِدا))ي اسنوري‌ استورلوسن‌، كه به نيمه‌ٴ سده‌ٴ دوازدهم مربوط مي‌شود و در ((اِدا))هاي ديگر (مقدمه 2، 1019، 1528) برمي‌خوريم‌.2 بنابراين‌، ايسلندي يكي از نخستين زبان‌هاي بومي اروپا بود كه به دلايل‌ ذاتي و عارضي به‌صورت يك زبان علمي شكوفا گرديد. امكان دارد دوري آن از لاتيني‌، رشد زودرس دستور زبان آن را موجب شده و تسهيل كرده باشد.

13. يوناني‌

در مورد يوناني مجبور نيستيم مانند زبان‌هاي بومي بسياري بحث كنيم كه لازم بود ارتقاي‌ تدريجي آنان به پايه‌ٴ زبان رسمي بررسي شود. يوناني قرن‌ها پيش از پيدايش آن زبان‌ها به اين‌ حد رسيده بود. منظومه‌هاي هومر قديم‌ترين يادگارهاي ادبي اروپاست و از جمله‌ٴ قديم‌ترين آثار ادبي جهان نيز به شمار مي‌رود. بلوغ و زيبايي آنها مستلزم قرن‌ها آمادگي بود. از آن زمان به بعد، يعني از روزگار بعد از هومر، زبان يوناني هرگز براي مدتي طولاني از رشد باز نمانده است‌؛ دوره‌هاي فترت و ركود وجود داشته‌، ولي هرگز از پاي نيفتاده است‌.
هومر و شاعران ديگر، يك‌رشته شاه‌كار در همه‌ٴ زمينه‌هاي ادبيات‌، علوم و فلسفه پديد